December 1942: Klokkenroof in Oude Kerk

Op 23 juli 1942 vaardigt de Duitse rijkscommissaris Seyss-Inquart een metaalverordening uit. Dat betekent dat alle voorwerpen van koper, lood, tin en nikkel gevorderd worden ten behoeve van de Duitse oorlogsindustrie. Ook 6700 kerklokken behoren bij de metaalwaren die verbeurd verklaard worden ‘ten gunste van het Rijk der Nederlanden‘.  ​

Geen M-klokken
In de gemeente Ede staat een tiental klokken op de nominatie voor transport. Die van de Hervormde kerken in Bennekom, Ede, Gelders Veenendaal, Lunteren en Otterlo. Directeur Pauw van Gemeentewerken Ede bericht op 3 december 1942 per brief aan burgemeester Van Dierendonck: ‘de Edese kerkklokken zijn na 1600 gemaakt en krijgen daarom het merkteken ‘M’ niet.’ En alleen M-klokken mogen gespaard blijven. Omdat de drie Edese klokken dus onvoldoende historische waarde hebben, wordt er geen vrijstelling van vordering verleend. Op de dag voor kerstmis 1942 worden twee van de drie klokken uit de toren van de Oude Kerk gehaald: uit 1922 en 1732, die resp. 250 en 895 kilo wegen. Mannen met boerenpetten op rollen de klokken naar buiten. Zeker acht mannen duwen hard om één van de gekantelde bronzen kerkklokken overeind te krijgen. Drommen kinderen kijken toe. Vier dagen later haalt men op 28 december de laatste klok uit de toren. Deze stamt uit 1733 en weegt 1425 kilo! Alle drie de klokken worden op 18 januari 1943 overgebracht naar een opslagplaats van de Gelderse Tramwegmaatschappij in Doetinchem.

Overluiden
Tragisch is dat in Ede later dat jaar juist de klokkenluider ten grave moet worden gedragen. En daar hoort het traditionele ‘overluiden’ van de kerkklokken bij. Maar ja, die zijn er niet meer. De buurt bedenkt een oplossing.  Men zet een platenspeler in de Oude Kerk en hangt luidsprekers in de toren. Zo wordt de overleden klokkenluider toch, met behulp van een versterkte geluidsopname, begeleid door beierende kerkklokken naar zijn laatste rustplaats gebracht.
Tot na de Tweede Wereldoorlog heeft de Oude Kerk geen klokken. Zoektochten naar de geroofde buit leveren helaas niets op en op 18 juni 1949 krijgt de Oude Kerk van Ede nieuwe klokken in de toren.

Locaties in de buurt

Locaties oorlogsherinneringen

Evenementen rondom militaire historie