mei 1945: Edese evacués op De Valouwe

Ede ligt de eerste oorlogsdagen in 1940 onder vuur van eigen troepen, die gelegerd zijn achter de Grebbelinie. Op 12 mei, Pinksterzondag, kondigt de Duitse troepencommandant in Ede, Oberst Von Oesterreich, aan het dorp te evacueren. Hij geeft als motief dat hij de burgerbevolking wil beschermen tegen Nederlandse beschietingen. Maar het gerucht gaat dat de mogelijkheid van telefonisch contact tussen Ede en die troepen ook bijdraagt aan het besluit. Vervolgens komt er een volkomen geïmproviseerde uittocht van Edenaren naar Wekerom, Harskamp en Otterlo op gang.​

Soep op De Valouwe
De heer Schlimmer, sinds de jaren '30 eigenaar van het landgoed, bouwt twee paardenstallen voor zijn rijpaarden. Tijdens de evacuatie stelt Schlimmer op 10 mei de overdekte manege beschikbaar voor de Edese vluchtelingen. Er wordt een dikke laag stro op de grond gelegd en een gaarkeuken georganiseerd. Lokale slager Ten Broeke slacht zo’n 100 kippen die bij boeren in de omgeving worden gekocht en de soep is heerlijk! Die nacht slapen duizend mensen in de manege. Gelukkig mogen ze de volgende dag weer naar huis. 

Verdwenen tractor
In mei 1943 moeten Nederlandse mannen tussen 18 en 35 jaar zich melden om in Duitsland dwangarbeid te verrichten, meestal in de oorlogsindustrie. Heel veel mannen die belangrijke functies hebben worden als gijzelaar opgepakt. Schlimmer, directeur-generaal van een grote handelsmaatschappij, hoort daar ook bij. Als mevrouw Schlimmer ook het jonge mannelijke personeel op de Valouwe dreigt te gaan missen, dient ze bij de Orts-Kommandant een verzoek in of ze mogen blijven. En ja, ze krijgen een Ausweis. Het leven wordt steeds moeilijker. Benzine is bijna niet meer te krijgen en de zware tractor wordt geschikt gemaakt voor houtgas. Het is dan wel een tractor met een gebruiksaanwijzing: als hij per ongeluk afslaat is hij niet direct weer op gang te krijgen en moet je wachten tot hij helemaal is afgekoeld. Op een dag vorderen de Duitsers de tractor. Eén van de jongens gaat de tractor halen, maar laat de motor eerst goed warm lopen op het veld. Bij de Duitsers aangekomen zet hij het contact uit. Eén van de Duitsers klimt op de tractor en probeert te starten. Geen leven... Wat hij ook probeert: hij start niet! De Duitsers vertrekken weer. Als de machine is afgekoeld start hij natuurlijk direct. De mannen rijden hem naar de wildbaan en dekken hem af met stro. In de middag komen de Duitsers weer naar de tractor vragen: “Maar de Duitsers hebben die toch al opgehaald?” antwoordt Johan met een stalen gezicht. En op de vraag wie dat dan waren? volgt: “Jullie lijken ook allemaal op elkaar met die uniformen…” 

Locaties in de buurt

Locaties oorlogsherinneringen

Evenementen rondom militaire historie