September 1944: ‘De Harscamp’: Modelboerderij van de familie Kröller-Müller

Tijdens de Tweede Wereldoorlog ligt aan de rand van het dorp Harskamp modelboerderij ‘De Harscamp’. Deze is eigendom van Helena Brückmann-Kröller, dochter van de oprichtster van het Kröller-Müller museum en staat onder beheer van de Heidemaatschappij. De boerderij heeft twee enorme stallen die voor die tijd zeer groots van opzet zijn: er is plaats voor 120 koeien.

Hongerig gezelschap
Tientallen fraters komen hier eind september 1944 na hun evacuatie uit Oosterbeek terecht. Samen met vele anderen blijven ze tot aan de bevrijding op deze modelboerderij. Het aantal bewoners schommelt in eerste instantie rond de 50 en er vormt zich een heel bijzonder gezelschap. Boeren en landarbeiders, jongens van het opvoedingsgesticht Hoenderloo, Joodse onderduikers, katholieke kloosterlingen en professoren van de Landbouwhogeschool Wageningen zijn hier tot elkaar veroordeeld. Dat is niet altijd een vrijwillig keuze. Na verloop van tijd melden zich steeds meer mensen die vooral op zoek zijn naar eten en er wordt er een gaarkeuken opgezet om elke dag ruim 500 monden te voeden.  

Geoliede machine
De fraters gaan koken. Kookpotten komen van de legerplaats Harskamp, waar nog maar weinig Duitsers zijn. Brutaalweg rijdt men er op af met paard en wagen: opladen en wegrijden. Niets vragen, want ongevraagd is ongeweigerd! Ook moet men op zoek naar eetgerei zoals borden, kopjes, lepels en vorken: de eerste dag halen ze al voldoende op bij particulieren in Harskamp en Otterlo. Hout voor de grote kookpotten wordt gehakt en gezaagd. Vrouwen en kinderen schillen aardappelen en zo staat er de eerste dag andijviestamppot op tafel. Enkele fraters plukken fruit, dat ruim voldoende te vinden is in de boomgaard op de boerderij.

Harskamplied
In oktober marcheert dan ook alles op De Harscamp volgens een vaste regelmaat. De mannen rooien aardappels, zagen en hakken hout en zo’n dertig dames schillen aardappels onder het motto: ‘wie wil eten, moet het schillen niet vergeten’. Het valt natuurlijk niet altijd mee. Moeders missen hun huis en hun kinderen en mannen zien hun goede pak en schoenen lijden onder het zware werk. Maar vrolijkheid helpt en zondagavond 16 oktober 1944 is er een bonte avond en wordt het Harskamplied ingevoerd.

Het refrein van het Harskamplied

Hier zond ons God
Vinden we ons lot
En ook zijn Hand
Voert ons terug naar de Veluwerand

Locaties oorlogsherinneringen

Evenementen rondom militaire historie