September 1944: Hervormde Kerk Otterlo hart ‘Rode Kruisdorp’

Dominee Willem de Bruijn uit Ederveen trouwde op 19 oktober 1941 met Neeltje van der Waaij uit Ede. Hij vierde op 21 oktober zijn 24e verjaardag en werd op 2 november bevestigd in de Nederlandse Hervormde Kerk in Otterlo. Het jonge echtpaar begint in een bekende omgeving aan een onbekende toekomst.

Slag om Arnhem
De eerste oorlogsjaren verlopen in en rond Otterlo relatief rustig. Maar in september 1944 slagen de geallieerden er niet in om tijdens de Slag om Arnhem de stad en de regio te bevrijden. Alle Arnhemmers moeten  de stad verlaten en als eerste worden de ziekenhuizen geëvacueerd. En waar trekken vele evacués heen? Naar Otterlo! 

Soep en bedjes
Ds. De Bruijn roept op zondag 24 september tijdens een dienst van maar 5 minuten de boeren op om bruine bonensoep te maken voor de evacués. Velen worden ‘verrast’ met deze soep, die vanuit melkbussen wordt rondgedeeld. De volgende maandag lukt het de domineesvrouw om in Otterlo en Harskamp 40 wiegen en kinderbedjes te verzamelen: de school in Otterlo wordt tijdelijk als kinderziekenhuis ingericht.
Het personeel van het Rode Kruis, met zuster Favorina en een aantal dokters, komt met de zieken mee. Omdat er zoveel zieken zijn, mogen alleen zij langer in Otterlo blijven. En zo wordt Otterlo een echt Rode Kruisdorp en overal staan rode kruizen op geschilderd. In de pastorie wordt de studeerkamer vergaderruimte voor de dokters en de kamer daarachter doet dienst als kantoor. Er is ook weer elektriciteit, na een lange periode waarin men het moest doen met petroleum en kaarsen. 

Doortocht ca. 15.000 evacués
Door de ligging van Otterlo is het dorp een veilige haven die voor de evacués vanuit Arnhem, Oosterbeek, Renkum, Huissen en Schaarsbergen goed te bereiken is. Op een dorpsvergadering verklaart de bevolking evacués op te willen vangen. Zo komen er de eerste weken van oktober steeds nieuwe bij.  Ca 15.000 mensen, meestal te voet. Otterlo raakt propvol. Ook de pastorie is gevuld van de zolder tot de woonkamer en wordt zo een soort ‘hotel in oorlogstijd’. De evacués zijn allemaal aan het eind van hun Latijn. Ze krijgen eten en kunnen er slapen. Ook de Hervormde Kerk richt slaapplaatsen op stro in. Zodra ze bijgekomen zijn vervoeren de inwoners van Otterlo hen op boerenwagen verder weg van het oorlogsgebied naar een volgende opvang.

Zware strijd
In de nacht echter, tegen 3.00 uur, stormt een achthonderd man sterke Duitse infanterie-eenheid het dorp in. Ze willen zich terugtrekken op de ‘Pantherstellung’, de Duitse verdedigingslinie. Overal breken gevechten uit, vaak man-tegen-man. Er heerst chaos in het dorp. Een ware slag in en om Otterlo is uitgebroken, die de hele nacht voortduurt. De gevechten zijn uitermate hevig: het ene moment lijken de geallieerden te winnen, het volgende moment lijken de Duitsers weer heer en meester over het dorp. In de vroege ochtend vluchten vier Canadese soldaten het Nationale Park in en maken daar toevallig contact met een Britse tankeenheid. Die sturen op 17 april bij het aanbreken van de dag versterking. Een éénheid Churchill tanks en twee vlammenwerpers trekken het dorp in. Na zware verliezen aan beide zijden komen de Canadezen en Engelsen als overwinnaars uit deze strijd. Het dorp betreurt naast de geallieerde gevallenen vier doden onder de bevolking.

Locaties oorlogsherinneringen

Evenementen rondom militaire historie