1940 - 1945: Boerderij Wester Wetering, hoofdkwartier van het Edes verzet

Voor de Wester Wetering begint de oorlog dramatisch, want in de eerste oorlogsdagen na 10 mei 1940 brandt deze boerderij door oorlogshandelingen af. Na de capitulatie op 15 mei blijkt de oorlogsschade in deze regio enorm. Het ‘Bureau Wederopbouw Boerderijen’ wordt opgericht en heeft tot doel de honderden verloren boerderijen te herbouwen. ​

De gevel van de herbouwde Wester Wetering wordt opgesierd met het fraaie, oprijzende wederopbouwleeuwtje. Let op: de leeuw heeft geen kroon en geen pijlen in zijn hand, want het koningshuis is naar Engeland gevlucht en Nederland heeft geen leger meer.

Max 1
Het gezin van Aart Melis Jochemsen woont in de Wester Wetering. In 1943 krijgt een eerste onderduiker hier onderdak. Aart raakt bij het Edese verzet betrokken, krijgt de schuilnaam ‘Max 1’ en zijn boerderij wordt een plaats van verzet. Zeker als daar ook nog twee Amerikaanse vliegers worden ondergebracht. Begin oktober 1944 wordt de boerderij het hoofdkwartier van de Binnenlandse Strijdkrachten Ede. Ze zijn dan druk met Britse Airbornes, die na de na de Slag om Arnhem overal in de omgeving ondergedoken zitten.

Pegasus 2
Op 20 oktober komt de Nederlandse luitenant Abraham Du Bois aan op de Wester Wetering. Hij werkt voor de Britse Special Air Service en heeft als taak de Airbornes op te vangen en terug te brengen. Zijn schuilnaam is ‘Martien’. Op de boerderij is veel overleg, documenten worden vervalst en wapens opgeslagen. De hele ontsnappingsoperatie Pegasus 2 wordt hier voorbereid. Niet alleen mislukt deze actie in de nacht van 17 op 18 november 1944, er gaat nog meer mis. De leider van het verzet gewest West-Veluwe wordt gearresteerd en in documenten van ‘Piet de Veluwe’ vindt de Duitse Sicherheitsdienst (SD) informatie over het Edese verzet. Op verschillende plaatsen volgen invallen en verzetsmensen worden opgepakt. Na 18 november duikt de hele top van het Edese verzet onder. Zes dagen later verlaat ook de familie Jochemsen de pas nieuwe boerderij. De knechten Jan en Adriaan houden de boerderij draaiend.

Valstrik
Eind november komen twee mannen in leren jassen het erf op. Het zijn twee beruchte SD’ers en ze  vragen naar Martien. De knechten zeggen dat hij er niet is. De SD‘ers melden dat ze de volgende dag om 16.00 uur terug zullen zijn: ze hebben belangrijke informatie voor hem. ’s Avonds vertellen ze dit aan Du Bois. Maar is het een valstrik? De volgende middag is Adriaan aan de overkant van de weg aan het werk. Als hij terugloopt ziet hij 100 meter voor de boerderij een paar auto’s staan. Aan de andere kant staan ook auto’s. Twee mannen fietsen het erf op. Daar om de hoek komt ook juist Du Bois aan. Beide partijen schrikken. De mannen springen van de fiets en bedreigen Du Bois met hun wapens. Adriaan loopt het erf op en als de mannen zijn klompen horen draaien ze zich om. Du Bois gaat er direct vandoor. De auto’s zijn inmiddels naar de boerderij gereden en verschillende mannen vuren op de geheim agent: ze raken hem twee keer in zijn enkel. Op een ladder dragen ze Du Bois uit het weiland. Adriaan staat met zijn handen omhoog tegen de muur van de deel. Hij wordt ondervraagd, bedreigd en mishandeld en ook Jan wordt tegen de muur gezet. De gevangenen worden naar de Wormshoef in Lunteren gebracht en Jan en Adriaan worden een paar weken later vrijgelaten. Du Bois wordt naar Velp overgebracht en op 8 maart 1945 bij de Woeste Hoeve gefusilleerd.

En de boerderij? De Wester Wetering wordt op 31 december 1944 opnieuw in brand gestoken, als waarschuwing voor het verzet en is na de oorlog voor de tweede keer wederopbouwboerderij.

Locaties oorlogsherinneringen