1940-1945: De Amazones van Ede

In en rond Ede speelden vrouwen een onmisbare rol in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Drie van hen – Didi Roos, Janny Laupman en Wiesje Boonzaaijer – staan symbool voor de kracht, het risico en de offers van verzetsvrouwen. Hun geschiedenis komt samen in het kunstwerk 'De Amazones van Ede', een eerbetoon aan alle vrouwen die zich verzetten tegen de bezetter.

Didi Roos (foto links)
De Rotterdamse Jodin Didi Roos duikt onder in Ede en krijgt via het verzet een nieuw persoonsbewijs zonder de beruchte ‘J’. Zo kan ze zich vrijer bewegen en wordt ze koerierster voor de staf van de Binnenlandse Strijdkrachten. Maar op 18 november 1944 gaat het mis. Door verraad loopt Didi in een val. Ze wordt verhoord en zwaar mishandeld. Tijdens een vluchtpoging wordt ze in haar been geschoten. In de Willem III Kazerne wordt ze verder gemarteld. Ondanks alles zwijgt ze. Didi wordt op transport gezet naar Kamp Westerbork. Daar weet ze tijdens de ontruiming op 11 april 1945 te ontsnappen. Enkele dagen na de bevrijding fietst ze uitgeput maar vrij Lunteren binnen.

Janny Laupman (foto midden)
Janny Laupman werkt op het gemeentehuis van Ede en gebruikt haar positie om het verzet te helpen. Ze vervalst stamkaarten, waarmee onderduikers nieuwe persoonsbewijzen kunnen krijgen. In september 1944 sluit ze zich aan bij verzetsgroep Ede Dorp als koerierster. Op 8 april 1945 wordt ze opgepakt tijdens een grote actie tegen het verzet. Ze wordt vastgezet op de De Wormshoef en ondergaat zware verhoren door de Duitse Sicherheitsdienst. De martelingen zijn zwaar, maar Janny verraadt niemand. Een dag voor de bevrijding van Lunteren wordt ze vrijgelaten. Ze is dan lichamelijk gebroken, maar haar geheimen heeft ze behouden. De Sicherheitsdienst heeft de verwisseling van de stamkaarten nooit gevonden.

Wiesje Boonzaaijer (foto rechts)
Wiesje Boonzaaijer sluit zich in de oorlog aan bij het verzet in Ede. Maar de Duitsers zijn naar haar op zoek. Op 18 november 1944 staat haar arrestatie gepland. Slechts een half uur voordat de Duitsers haar huis binnenvallen, wordt de familie Boonzaaijer door het verzet gewaarschuwd. Wiesje vlucht meteen naar het huis van een broer van haar verloofde en ontsnapt. Haar ouders hebben minder geluk: zij worden meegenomen door de Duitsers. Haar vader sterft in concentratiekamp Wöbbelin. Haar moeder wordt gevangen gehouden in Kamp Westerbork tot het einde van de oorlog. Wiesje overleeft de oorlog.

Wil je dit verhaal beleven op zijn oorspronkelijke locatie? Bezoek dan het informatiepaneel bij de Janny Laupmanlaan 17 in Ede.