September 1944: Onschuldige burgerslachtoffers op de Eikenlaan Ede

Maandag 18 september 1944 heerst op de Edese kazernes verwarring. Er zijn de vorige dag bombardementen op Ede geweest. Duitse eenheden zijn bang dat het materieel in vijandelijke handen valt en steken dat in brand. Zelfs kazernegebouwen gaan in vlammen op en de Edese bevolking neemt de kans waar en slaat zelfs achter de kazernehekken aan het plunderen. De bevrijding lijkt niet ver weg…

Van de Kuit
Een enkele Duitse soldaat probeert het tij te keren: vrachtrijder Van de Kuit wordt tegengehouden met een stapel Duitse rugzakken. “Hände hoch” klinkt het. Van de Kuit is niet onder de indruk. Hij laat wel prompt de rugzakken vallen en grijpt het geweer van de Duitser. Na wat strubbelingen maakt de vrachtrijder de Duitser het wapen afhandig en gooit het weg. Als hij er snel vandoor gaat, gooit de boze Duitser een handgranaat achter hem aan. Van de Kuit raakt zwaar gewond, springt nog wel op zijn fiets, maar valt verderop toch neer. Snel wordt hij door omstanders naar het ziekenhuis gebracht, waar hij helaas de volgende dag overlijdt.

Vergelding
De Duitser is ook geschrokken en rent weg, maar vergeet zijn wapen. Hij rapporteert het voorval bij zijn commandant, waarbij hij beweert dat zijn wapen gestolen is. Dat wordt gemeld bij de Duitse commandant Laban en die reageert woedend. Hij stuurt direct een motorpatrouille uit om de situatie op te nemen. Ook dreigt hij ter plaatse tien burgers dood te laten schieten als het wapen niet wordt gevonden. Intussen hebben een paar jongens die het voorval hebben gezien het wapen snel onder een paar struiken verborgen, zodat ze het later kunnen ophalen.

Fatale avondwandeling
Een paar straten verder aan de Stationsweg wonen in een appartement in de oude villa ‘Silva Sanat’  tijdelijk de families De Mildt en Teijer.  De 54-jarige mevrouw De Mildt en de 31-jarige mevrouw Teijer weten niets van het schietincident. Ze maken rond 19.30 uur een ommetje, een half uur voordat de avondklok ingaat, want na spertijd is het verboden om nog op straat te zijn. De dames geven aan maar tien minuten weg te blijven:  een blokje over de Stationsweg, Ericalaan, Artillerielaan en dan terug door de Eikenlaan. De achterblijvers horen rond 19.55 uur vrij dichtbij mitrailleurvuur. Het komt uit de richting van de kazernes. Dan wordt het doodstil. Als het acht uur geweest is, worden de mensen in ‘Silva Sanat’ ongerust.  De vrouwen hadden al lang thuis moeten zijn en mogen nu niet meer over straat. Ze hopen, hoogstwaarschijnlijk tegen beter weten in, dat de beide moeders door de schrik ergens naar binnen zijn gevlucht en niet meer naar huis kunnen. De volgende ochtend blijkt de rauwe werkelijkheid. Op een handkar worden de ontzielde lichamen van de beide vrouwen afgeleverd bij de villa aan de Stationsweg.

Hoe ging het?
De bewuste maandagavond komen de beide vrouwen de hoek van de Artillerielaan/Eikenlaan om en daar komt net de uitgestuurde Duitse motorpatrouille aan. Zij zien de beide dames en nog een verder onbekende man. De patrouille roept hen aan om halt te houden. De man blijft staan, de vrouwen schuilen achter een bosje, dat de Duitser direct doorzeeft met mitrailleurvuur. Mevrouw de Mildt-Scheffers is op slag dood, mevrouw Teijer-Kraai overlijdt enige tijd later aan zware verwondingen. De patrouille neemt de man gevangen, evenals een tweede man die zij ook aantreffen. Dit moeten de eerste twee van de in totaal tien personen zijn die als represaille voor het stelen van het wapen zullen worden doodgeschoten. Het geweer blijft onvindbaar en beide mannen worden naar de Duitse commandant gebracht.

Meer leugens
Aan de Nederlandse wachtcommandant wordt gemeld dat beide dames zijn doodgeschoten tijdens het ‘plunderen’ en de Duitse commandant verstuurt om 21.45 uur een volgend leugenachtig bericht: voor de diefstal van het geweer worden twee mensen vastgehouden en de twee doodgeschoten vrouwen ‘bevonden zich na 20.00 uur op de openbare weg’. Als de volgende ochtend één van de omwonenden aanwijst waar het geweer ligt, is voor de Duitsers de zaak afgedaan. Het voorval heeft wel drie doden gekost, waaronder twee volstrekt onschuldige vrouwen. Die er bovendien onterecht van beschuldigd zijn dat zij na de avondklok buiten waren en hebben geplunderd. Een klein koperen plaatje op de bank op de hoek van de Klinkerbergerweg en de Eikenlaan herinnert aan deze dramatische gebeurtenis. Elk jaar rond 18 september ligt er een bosje bloemen op die bank.

Locaties in de buurt

Locaties oorlogsherinneringen

Evenementen rondom militaire historie